Dijana Zrnić

Written By: Vukan Dubocanin

DOI 10.7251/SPMSR2154039Z_________UDK 343.85:504.9]:349.6(497.6RS)

PREGLEDNI NAUČNI ČLANAK

EKOLOŠKI DELIKT: GRAĐANSKOPRAVNA
ODGOVORNOST REPUBLIKE SRPSKE ZA EKOLOŠKE ŠTETE

Dijana Zrnić

Pravni fakultet Univerziteta u Banjoj Luci

 

Apstrakt: Odgovornost države za štete nastale ex delicto tekovina je savremenog doba. Takva mogućnost je bila izuzetna jer se suprotstavljala konceptu suvereniteta odnosno integriteta i ustavnog poretka države, što je, po pravilu, značilo da država, kao najjači pravni subjekt u društvu, treba da druge subjekte poziva na odgovornost, a ne da samu sebe podvrgne takvoj odgovornosti. Međutim, usljed naglog tehničkog i tehnološkog razvoja savremenog društva, sve češće smo svjedoci štetnih posljedica takvog djelovanja po ljudsko društvo i životnu sredinu. Da bi se takve i slične štetne posljedice sanirale, te spriječio njihov nastanak pro futuro, potrebno je bliže sagledati pojam i specifičnu prirodu ekološke štete, način i uzroke njenog nastanka, kao i obim i prirodu posljedica nastalih usljed ekološkog udesa, o čemu autorka govori u uvodnom dijelu ovog rada. Kako pravo na zdravu životnu sredinu pripada grupi ustavom garantovanih prava i sloboda građana, ovim radom će se pokušati sagledati u kojoj mjeri su zakonska rješenja Republike Srpske, kao jednog od dva ravnopravna entiteta u Bosni i Hercegovini, usklađena sa novonastalim potrebama zaštite ekoloških prava i interesa građana, ali i prirode, kao potencijalnog “imaoca” prava, i koji su to mehanizmi zaštite kojima oštećeni disponira. U zaključnim razmatranjima, autorka će nakon kritičkog osvrta na obim i stepen pravne regulisanosti odnosa između zagađivača i oštećenog, ukazati na potrebu kreiranja novih zakonskih rješenja u cilju unapređivanja tradicionalnog modela građanskopravne odgovornosti kao i bližeg uređenja uslova pod kojima se Republika Srpska može pojaviti kao subjekt odgovornosti.

Ključne riječi: ekološki delikt/šteta, građanskopravna odgovornost, objektivna odgovornost, naknada štete, životna sredina, materijalna i nematerijalna šteta.

 

ENVIRONMENTAL TORT: CIVIL LAW LIABILITY OF
REPUBLIC OF SRPSKA FOR ENVIRONMENTAL TORT

Dijana Zrnić

Law Faculty Banja Luka University

Abstract: Liability of the state for damage caused ex delicto is an acquisition of modern times. Such possibility was exceptional since it contradicted the concept of state sovereignty and constitutionality, that, as a rule, meant that the state, as the highest legal subject in the society, should call other subjects to duty, instead of exposing itself to such liability. However, in times of rapid growth of technical and technological development of modern society, harmful effects of such acting on human society and the environment become evident. In order to successfully overcome such adverse consequences and prevent similar harmful events from happening, the authoress of this paper will first elaborate on the concept and specific nature of environmental tort, its causes as well as the scope and nature of harmful consequences resulting from the environmental accident. Since the right to environment belongs to a group of constitutional rights and freedoms of citizens, this paper shall analyse to what extent Republic of Srpska, as one of two equal constituting entities in Bosnia and Herzegovina, has accorded its laws with the existing needs for protection of the environmental rights and interests of its citizens, and the environment, as a potential „holder“ of rights, and what are the protecting mechanisms the harmed party can dispose of. In conclusion, the authoress shall first draw attention to the extent and scope of civil law regulation of the relation between the pollutant and the injured party, suggesting new legal solutions that would improve the traditional model of civil law liability, and the need for special regulation of conditions of subjecting Republic of Srpska to civil law liability.

Key words: environmental tort, civil law liability,strict liability, indemnification, environment, material and immaterial damage.

 

LITERATURA:

• Cvetić, Radenka.”Održivi razvoj i ekološka šteta”, Zbornik radova Pravnog fakulteta u Nišu, 53, 68 (2014).

• Jovašević, Dragan, “Sistem ekoloških delikata u Srbiji”, Teme, 2, 38 (2014): 621-639.

• Stojanović, Predrag, Zindović, Ilija, “Pravna odgovornost za razvoj i zaštitu životne sredine”, Anali Pravnog fakulteta u Beogradu, LXIII, 1 (2015): 41-57.

• Marčetić, Dragana. „Negatorna tužba kao mogući instrument zaštite životne sredine“, Glasnik advokatske komore Vojvodine, časopis za pravnu teoriju i praksu, 82,12 (2010): 600-610.
• Morait, Branko. Obligaciono pravo. Banja Luka: Pravni fakultet u Banjoj Luci, 2000.

• Palačković, Dušica. ,,Građanskopravna zaštita životne sredine („Ekološke parnice“)“, Tematski zbornik Ekologija i pravo (2012): 345-360.

• Mrvić-Petrović, Nataša, Nikola Mihajlović, Zdravko Petrović. Vanugovorna odgovornost države za štetu pričinjenu njenim građanima. Beograd: Vojnoizdavački zavod, Institut za uporedno pravo, 2003.

• Mrvić-Petrović, Nataša, Petrović, Zoran. „Odgovornost države za ekološke štete“, Ekologija i pravo (2021): 88-102.
• Čučković, Bojana, “Pojam ekološke štete u međunarodnom pravu zaštite životne sredine”, Pravni život, 9 (2010): 403-416.
• Perović, Slobodan. Komentar zakona o obligacionim odnosima: 1-2. Kragujevac: Pravni fakultet Kragujevac, 1980.

• Salma, Jozef, Nikolić, Dušan. „Građansko pravo i životna sredina“, Osnove prava životne sredine, Novi Sad:Pravni fakultet Novi Sad, Centar za izdavačku delatnost (2009): 181-192.

• Simović, Miodrag N. et al. Viktimologija, o žrtvama prirodnih katastrofa i zaštiti životne sredine u Bosni i Hercegovini, Banja Luka: Grafomark Laktaši, 2021.

• Stone, Christopher D., „Should Trees Have Standing? Towards Legal Rights for Natural Objects”, Southern California Law Review, 45 (1972): 450-501.
• Presuda Opštinskog suda u Pirotu br. P-245/07 od 30.09.2007.
• Ustav Republike Srpske , “Službeni glasnik Republike Srpske”, br. 3/92, 6/92, 8/92,15/92, 19/92, 21/92 – prečišćeni tekst, 28/94, 8/96, 13/96, 15/96, 16/96, 21/96,21/02, 26/02, 30/02, 31/02, 69/02, 31/03, 98/03, 115/05, 117/05, 48/11.
• Vrhovni sud Republike Hrvatske, Rev – 1424/90 od 6. studenog 1990., PSP –51/129.
• Vrhovni sud Republike Hrvatske, br. Rev-x295/2018-2 od 9. travnja 2019. godine.
• Zakon o Fondu i finansiranju zaštite životne sredne Republike Srpske, “Službeni glasnik Republike Srpske”, br. 117/11, 63/14 i 90/16.
• Zakon o obligacionim odnosima, “Službeni glasnik SFRJ”, br. 29/78, 39/85, 46/85, 45/89- odluka USJ i 57/89 i “Službeni glasnik Republike Srpske”, br. 17/93, 3/96, 37/01 – dr. zakon, 39/03 i 74/04.
• Zakon o slobodnom pristupu informacijama od javnog značaja Republike Srpske, „Službeni glasnike Republike Srpske“, br. 20/01.
• Zakon o stvarnim pravima Republike Srpske, „Službeni glasnik Republike Srpske“, br. 124/2008, 3/2009 – ispr., 58/2009, 95/2011, 60/2015, 18/2016-odluka Ustavnog Suda i 107/2019.

• Zakon o upravljanju otpadom, “Službeni glasnik Republike Srpske”, br. 111/13, 106/15, 2/18- odluka UStavnog suda RS, 16/18, 70/20, 63/21 i 65/21- ispr.
• Zakon o zaštiti životne sredine, “Službeni glasnik Republike Srpske”, br. 71/12, 79/15, 70/20.